Không nên đặt ra một “sân chơi riêng” cho các doanh nghiệp nhà nước

Tiến  sĩ  Nguyễn  Quang  A từng gọi các Doanh nghiệp Nhà nước là “Những đứa con hư”. Theo ông, chúng là “thủ phạm” chứ không phải là giải pháp của nền kinh tế. Chừng nào mà chưa kéo được cái vòi sữa bao cấp từ nhà nước ra thì chúng vẫn còn hư. Mời mọi người vào bình luận

(bài bị out)

Xét về nguồn lực mà các DN sử dụng, các Tập đoàn, Tổng công ty, gọi chung là công ty nhà nước, đứng ở vị trí số 1. Tuy nhiên, về hiệu quả mà chúng mang lại thì xếp hạng bét. Không thế lý giải bằng việc đổ lỗi cho khủng hoảng, cho “trách nhiệm xã hội”, vì như thế là ngụy biện. Tiến sĩ Nguyễn Quang A trả lời Đại Đoàn Kết xung quanh vấn đề hiệu quả của các doanh nghiệp nhà nước

Nguồi lực số 1, hiệu quả hạng bét

PV: Thưa ông, ông đánh giá thế nào về hiệu quả của các Tập đoàn, TCTy Nhà nước đã tạo ra so với những lợi thế mà họ có?

–  TS. Nguyễn Quang  A: Tôi đã có nhiều bài phân tích về hiệu quả của các doanh nghiệp nhà nước. Nếu xếp hạng các doanh nghiệp theo 3 loại: nhà nước, đầu tư nước ngoài, tư nhân. Đánh giá chúng theo các tiêu chuẩn về nguồn lực mà chúng sử dụng (đất đai, tài nguyên, vốn đầu tư), thì doanh nghiệp nhà nước luôn ở vị trí số 1, tức là sử dụng nhiều nguồn lực nhất. Về thành tích (doanh thu, số lao động, lợi nhuận/vốn,…) các doanh nghiệp nhà nước lại luôn ở vị trí hạng “bét”.

Chỉ có 1 tiêu chí là “nộp ngân sách” thì ở vị trí thứ 2 hay thứ nhất, nhưng lưu ý rằng “nộp ngân sách” hoặc là doanh nghiệp nộp hộ người tiêu dùng (thí dụ, uống ly bia hơi 10 ngàn đồng thì người dân nộp khoảng 4,5 ngàn đồng thuế cho nhà nước, song công ty bia thu hộ và nhận “khoản thuế mà người dân đóng” là “khoản  nộp ngân sách” của mình) hoặc là một phần tiền bán tài nguyên của đất nước (dầu thô, than, khoáng sản). Khoản nộp thật của doanh nghiệp cho ngân sách là thuế thu nhập doanh nghiệp, đấy mới là số đo thành tích. Về tiêu chí này các doanh nghiệp nhà nước cũng đội sổ. Đấy là xếp hạng dựa vào số liệu chính thức của nhà nước do Tổng cục thống kê công bố. Tham khảo các bài viết của tôi thì thấy các con số do nhà nước công bố nói lên tất cả và phủ định một cách đầy thuyết phục ý kiến của một số người cho rằng chúng hoạt động hiệu quả.

Vậy, nếu hiệu quả tạo ra là chưa tương xứng với tiềm lực về vốn và các cơ chế cũng như chính sách hỗ trợ của nhà nước thì việc lý giải họ còn có trách nhiệm thực hiện, đôi khi không vì lợi nhuận, những chính sách an sinh xã hội có phải là cách trả lời thuyết phục cho việc thiếu hiệu quả?

– Đấy là một sự ngụy biện. Lẫn lộn trách nhiệm xã hội là vô tình hay cố ý “mập mờ đánh lận con đen”. Thực hiện chính sách xã hội, như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế là việc các cơ quan bảo hiểm đó dùng tiền của chính những người đã đóng để chi cho chính họ (không phải tiền của nhà nước, càng không phải của doanh nghiệp); chi tiêu cho giáo dục là từ tiền thuế của mọi người hay tiền vay mà các thế hệ sau phải trả; chi cho xóa đói giảm nghèo hay các khoản chi khác cho sự nghiệp xã hội cũng vậy. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là hoạt động hiệu quả, tạo ra nhiều của cải, công ăn việc làm. Không thể bắt doanh nghiệp “giúp” địa phương khó mà viện vào đó để biện bạch rằng vì thế nên chúng có hiệu quả thấp. Đấy là sự đánh tráo khái niệm, lẫn lộn kinh doanh và công việc xã hội. Tất nhiên chúng ta hoan nghênh các doanh nghiệp làm từ thiện, song đó không thể là việc bắt buộc và không được phép “bắt” doanh nghiệp làm việc đó, rồi lại dùng việc ấy để biện bạch cho chúng là rất nguy hiểm. Tư duy phải rạch ròi, đừng lẫn cái này với cái nọ.

Thưa ông, tại kỳ họp QH tới đây, việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử  dụng  vốn tài sản Nhà nước tại  các tập đoàn, Tổng  Công  ty có nên truyền hình trực tiếp để nhân dân cùng biết?

– Nếu trực tiếp được thì tốt, song tôi nghĩ để cho nhân dân tiếp cận đến các phân tích khách quan, đến các tranh luận cởi mở thì tốt hơn. Truyền hình trực tiếp là tốt, nhưng cũng chỉ truyền đạt được một phần nhỏ. Quan trọng nhất là phải để cho các ý kiến khác nhau có thể được cất lên.

Càng cho chúng độc quyền, càng để chúng dựa dẫm, chúng càng thiếu hiệu quả

Nguyên nhân của việc thiếu hiệu quả, theo ông, là do cơ chế, do cách điều hành hay do công tác cán bộ?

– Tôi cho rằng, do cả 3 thứ, nhưng có lẽ chủ yếu là do 2 nguyên nhân mà tôi đã nhắc tới nhiều lần. Đó là thiếu cạnh tranh (nếu các doanh nghiệp phải cạnh tranh mạnh mẽ và lành mạnh trên thị trường trong nước và quốc tế, thì chúng buộc phải có hiệu quả vì khác đi thì bị loại khỏi thị trường). Đáng tiếc các doanh nghiệp nhà nước ít chịu áp lực cạnh tranh do nhiều doanh nghiệp có thể ỷ vào thế độc quyền hay gần như độc quyền. Thứ  hai, sự ràng buộc ngân sách của chúng là mềm; nôm na điều này có nghĩa là các điều kiện bên ngoài (chủ yếu do nhà nước tạo ra) làm cho chúng cảm thấy chúng thường có thể vòi vĩnh, xin nguồn lực (vốn, tín dụng), khi gặp khó khăn thì có thể xin hỗ trợ (cứu khỏi phá sản, khoanh nợ,…), đằng nào nhà nước cũng sẽ cứu,…. Nếu không có điều kiện bên ngoài đó (tức là phải tự mình xoay xở, và không ai cứu khi khó), không thể dựa dẫm, vòi vĩnh…, thì ràng buộc ngân sách là cứng. Ràng buộc ngân sách của các doanh nghiệp tư nhân thường  cứng, còn của các doanh nghiệp nhà nước thường là mềm. Lưu ý rằng ràng buộc ngân sách cứng không có nghĩa là trong khủng hoảng chính phủ không cứu trợ doanh nghiệp. Khủng hoảng là sự kiện bất bình thường, ràng buộc ngân sách cứng hay mềm ám chỉ môi trường thường xuyên tạo ra cảm nhận hay kỉ luật tài chính cứng hay mềm.

Tạo môi trường buộc chúng phải cạnh tranh, siết chặt ràng buộc ngân sách của chúng đấy là cách cơ bản để cho các doanh nghiệp (nhà nước hay tư nhân) hoạt động hiệu quả.

Không nên tạo ra một “sân chơi riêng”

Vừa rồi báo chí có nói đến Vinashin với những con tàu cũ mua với giá quá đắt mà lại không có hiệu quả kinh tế, thậm chí cả chuyện Vinashin nợ và mất khả năng trả nợ 750 triệu USD. Đây là trường hợp cá biệt hay là tình trạng chung của các Tập đoàn, TCTy?

– Tôi không rõ lắm, nhưng tôi nghĩ chắc không phải là trường hợp đặc biệt.

Ông đánh giá thế nào về lý do “Do tác động của khủng hoảng và suy giảm kinh tế” mà Vinashin đưa ra? Liệu lý do này có thể trở thành cứu cánh cho việc làm sử dụng không có hiệu quả, làm mất vốn của nhà nước của các Tập đoàn, TCy nói chung?

Chắc chắn đó là một trong các lí do, song tôi e chưa hẳn đã là lí do chính. Lí do chính tôi đã nêu ở trên.

Xin ông bình luận về sự đa ngành và việc đầu tư ra ngoài ngành của các Tập đoàn, TCy. Đây có phải là một trong những lý do khiến các doanh  nghiệp được coi là lớn này hoạt động không có hiệu quả? Và việc đầu tư ngoài ngành của họ liệu có ảnh hưởng đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ khác.

– Các tập đoàn phải tập trung vào lĩnh vực chính của mình thì mới phát huy được lợi thế do quy mô. Đầu tư ra ngoài là cách làm “ăn xổi ở thì”. Tất nhiên nó sẽ có tác động lấn át các doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ. Lẽ ra nó phải tạo ra các mạng lưới để cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia và hợp tác (xen vào chuỗi giá trị của chúng), đáng tiếc tôi chưa thấy tập đoàn nào làm được việc này, mà chỉ thấy các công ty gia đình, công ty sân sau mà thôi.

Nghị  định  về quản lý Tập  đoàn  kinh tế Nhà  nước  đang  được  soạn  thảo và  lấy ý  kiến. Theo ông, Nghị định này cần quy định thế nào thì phù hợp với tình hình các Tập đoàn, TCTy hiện nay?

– Với tư cách chủ sở hữu, nhà nước có thể ra quy chế chung cho các công ty mà mình sở hữu. Nếu chỉ ở phạm vi như thế thì tôi ủng hộ nghị định, còn nếu muốn tạo ra cho chúng một sân chơi riêng gây hại đến các doanh nghiệp thuộc các thành phần khác thì rất nguy hiểm và tôi hoàn toàn phản đối.

Xin  cám ơn  ông!

Đào Tuấn vs Hương Thủy (thực hiện)

Advertisements



    Trả lời

    Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

    WordPress.com Logo

    Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

    Twitter picture

    Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

    Facebook photo

    Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

    Google+ photo

    Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

    Connecting to %s



%d bloggers like this: